شما اینجا هستید

تیتر یک » آرامش اقتصادی، راه برون رفت از سیر نزولی کتاب خوانی
منبع : محمد عرفان رفیعی

گروه فرهنگی- محمد عرفان رفیعی

در تقویم فرهنگی کشور، روز ۲۴ آبان ماه مصادف است با روز کتاب و کتاب خوانی و تا دوم آذر ماه با نام «هفته کتاب و کتاب خوانی» معرفی می شود.
این روز که مصادف است با سالروز درگذشت علامه سید محمد طباطبایی از سال ۱۳۷۲ با نام «کتاب و کتاب‌خوانی» نام ‏گذاری شد و از آن سال به بعد همه ساله در سراسر کشور با گردهمایی ها و جلسات مختلف علمی و فرهنگی به پاسداشت آن پرداخته می شود که نشان دهنده اهمیت موضوع کتاب‌خوانی است تا بیش از پیش همگان با ضرورت آن آشنا شده و به عنوان یک فرهنگ در دستور کارشان قرار دهند تا بتوان در جامعه ای سراسر مجازی، این فرهنگ کهن را نهادینه کرد.
خبرنگار «وطن روز»، امروز به سراغ «اسماعیل زرعی» نویسنده، شاعر و معلم پیشکسوت ۶۲ ساله و متولد کرمانشاه رفته تا در خصوص این روز مهم فرهنگی، نظر وی را جویا شود.
زرعی که در داستان نویسی شیوه مدرنیسم و پست مدرنیسم را دنبال می کند، در سال ۱۳۹۳ مفتخر به دریافت جایزه ادبی صادق هدایت برای نوشتن داستان کوتاه «جهنم به انتخاب خودم» شد و اکنون در نیمه دوم زندگی همچنان به نوشتن اشتغال دارد و این فرصت را غنیمت ارزشمند زندگی اش می داند. وی در مورد اهمیت کتاب و کتاب خوانی معتقد است: به نظر من می توان بدون کتاب هم زندگی کرد، بدون شک با نخواندن کتاب کسی نخواهد مُرد، اما در آن صورت جامعه ای که شکل می گیرد یک جامعه بدون تفکر، تعقل و ماشینی خواهد بود. جامعه ای که به ظاهر در حال حرکت است، اما در درون تهی ست. اگر به تعریف هایی که از انسان شده دقت کنید، معمولاً انسان را به عنوان حیوان ناطق می شناسند. اما این تعریف متاسفانه جامع و رسا نیست چرا که قوه ناطقه را حیوانات نیز دارند، آن ها به گونه خود و با زبان خاص خود به صورت کلامی ارتباط برقرار می کنند و این موضوع بدون شک شامل گیاهان و نباتات نیز می شود و همینطور شامل تمام جانداران؛ پس این وسط تفاوت انسان با دیگر جانداران تنها قوه ناطقه نیست و به نظر بنده آن چیز که انسان را برتری می بخشد: تفکر، تعقل، ساختار شکنی و آینده نگری به صورت دلخواه است که این را می توان از زندگی در حال تکامل انسان در تمام ادوار تاریخی بررسی کرد. بنابراین آنچه شامل این تغییرات و گستردگی شیوه های زندگی امروزه شده به نظر من برگرفته از مطالعاتی است که انسان در طول تاریخ انجام داده است.
عده ای متاسفانه به کتاب از زاویه سرگرمی نگاه می کنند که این نگاه به شدت سطحی گرایانه است و باید بگویم که سرگرمی یکی از جنبه های سطحی کتاب خوانی است در صورتی که کتاب خوانی زمینه ای برای وسعت دید و پرورش اندیشه انسان ها فراهم می کند.
انسان با مطالعه کتاب زیباشناسی و چون و چرا و چیستی جهان را به دست می آورد. مطالعه کتاب شکستن تخمه آفتاب گردان نیست که به راحتی کنار گذاشته شود و اتفاقی رخ ندهد و چنان‌که این مهم از زندگی انسان ها حذف شود، انسان ها تبدیل به اجسام متحرک و بدون زیبا شناختی، اندیشه و پویایی ذهنی در تمام زمینه های فرهنگی-اجتماعی می شوند و شاید بتوان گفت بعد از زایش انسان آن چه که برای شکل گیری شاکله اصلی انسان اهمیت دارد، مطالعه و تحقیق و جست و جو است.

اسماعیل زرعی با اشاره به کاهش سرانه مطالعه کشور افزود: این را می توان به عنوان دردناک ترین مورد قلمداد کرد. سال های بسیاری است، کتاب از جایگاهی که داشته، سیر نزولی در پیش گرفته و در واقع در دوسه دهه اخیر کتاب جایگاه اصلی خود را از دست داده است. در چند دهه گذشته، تیراژ کتاب ۵ هزار نسخه بود، این تیراژ در حال حاضر به رویایی دست نیافتنی تبدیل شده و امروزه به ۵۰۰ نسخه رسیده است. این در حالی است که نسبت به ۴ دهه گذشته جمعیت کشور حداقل به دوبرابر رسیده است، اما رشد شمارگان کتاب تقریباً ده برابر کاهش پیدا کرده و این روزگار را می توان کم رنگ ترین حالت کتاب در سبد خرید مردم معرفی کرد. روند مطالعه در چهار دهه گذشته متاسفانه هر روز رو به کاهش است و حتی در این ایام که مصادف است با شیوع بیماری کرونا، متاسفانه کتاب خوانی نیز تحت تاثیر این همه گیری جهانی قرار گرفته و می توان گفت که در ایران با مرگ مواجه شده است. در این دوره مردم از جهت روحی و روانی دچار یک نوع هراس و دغدغه های فکری-اقتصادی شده اند و این موضوع باعث شده برای مدتی محدود کتاب و کتاب خوانی با مرگ مواجه شود. اگرچه با ادامه اپیدمی ویروس کرونا باید عده‌ای که به ناچار به قرنطینه خانگی پناه برده بودند با کتاب و کتاب خوانی ارتباط و پیوند مجددی برقرار کردند و در مقطع کوتاهی مجدداً جان دوباری در کالبد کتاب و کتاب خوانی دمیده شد؛ اما این جان دوباره مدتی بیش دوام نیاورد و با این افسارگسیخته گی تورم اقتصادی متاسفانه توانایی خرید نیز از اکثریت مردم سلب شد. در اینجا لازم است بگویم، بیشتر افرادی که با مطالعه و کتاب سر و کار دارند از اقشار متوسط جامعه اند و متاسفانه باید بگویم، اکثریت طبقه بالا دست اجتماع چنان غرق در مسائل دیگری هستند که به کتاب و کتاب خوانی اهمیتی نمی دهند. امروزه طبقه پایین دست جامعه نیز به دلیل مشکلات امرار معاش متاسفانه قدرت خرید ندارند و در این بین می توان تنها به طبقه متوسط جامعه دل بست که در مورد آن هم باید گفت، متاسفانه امروزه شاهد تحلیل، رنگ باخته گی و عدم توانایی اقتصادی هستیم و  این موضوع باعث از دست رفته گی جایگاه سرانه مطالعه در کشور می شود.
این نویسنده در ادامه از نقش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ترویج کتاب و کتاب خوانی گفت و تصریح کرد: من فکر نمی کنم نهاد های دولتی با تبلیغات و یا بستری سازی بتوانند کمکی به وضعیت کتاب خوانی در کشور کنند. در واقع تلاش های نهاد های دولتی از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی زمانی موثر واقع خواهد شد که زمینه خرید کتاب و توان اقتصادی در جامعه فراهم باشد. برخی راجع به نقش سانسور و ممیزی آثار، در استقبال و عدم آن صحبت کرده اند، اما من می خواهم بگویم مشکل اساسی در کتاب خوانی «اقتصاد» است. زمانی نهاد های دولتی موفق خواهند بود که جامعه از جهت اقتصادی به آرامش لازم رسیده باشد.
زرعی در ادامه و در پاسخ به پرسش خبرنگار «وطن روز» در خصوص نقش فضای مجازی در کاهش خرید کتاب و کاهش سطح مطالعه عمومی گفت: فضای مجازی هرگز نمی تواند جای کتاب را بگیرد، این که برخی بنا به مشکلات اقتصادی یا بنا بر آسان یابی و دسترسی راحت تر به این فضا رو آورده اند، شاید خدشه ای به رونق بازار کتاب وارد و تیراژ کتاب را پائین آورده باشد. اما از منظر میزان مطالعه وضعیت این گونه نیست و آمار نشان می دهد افرادی هم که دسترسی به کتاب های کاغذی ندارد، به هر دلیلی از طریق فضای مجازی به نسخه های الکترونیکی آن دسترسی پیدا می کنند و مطالعه می کنند که این موضوع پائین آوردن تیراز کتاب را جبران کرده است.
اسماعیل زرعی در ادامه به راهکار های برون رفت کاهش سرانه مطالعه اشاره کرد و گفت: تنها راهکار مهم این حوزه، توانایی اقتصادی است و اگر امکانات برای خوانندگان فراهم شود، قطعاً این مشکل قابل حل و درمان است، اما فعلاً به آرزویی محال تبدیل شده است. من به عنوان نویسنده تنها کاری که می توانم برای ترغیب و تشویق مخاطبان انجام دهم، خلق آثار ادبی شایسته و در خور شان خواننده و انتشار آن است. اما در قدم دوم نقش پر رنگ مخاطب است در حمایت و خرید و مطالعه، که تنها با آرامش اقتصادی در جامعه فراهم می شود. جدای از مسائل اقتصادی، می‌توان به عدم نقادی در حوزه کتاب اشاره کرد. در این حوزه متاسفانه عدم حضور منتقد آگاه و صالح باعث شده که مخاطب، برای انتخاب با سرگردانی مواجه شود و این سرگردانی باعث شده تا آثاری که در شان خواننده نیست، انتخاب کند.
اسماعیل زرعی در پایان صحبت های خود گفت: امیدوارم که در آینده شاهد احیای کتاب و کتاب خوانی و برون رفت آن از شرایط فعلی باشیم و در این حوزه با منتقدین جدی و با سوادی رو به رو شویم تا از چاپ و انتشار آثار بیهوده با هزینه های گزاف جلوگیری شود و آثار شاخص در اختیار همگان قرار گیرد.

استفاده از خبر با ذکر منبع بلامانع است

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

پایگاه خبری، تحلیلی وطن روز