شما اینجا هستید

فرهنگی » جامعه کتابخوان، جامعه خردورزی و همدلی است

گروه فرهنگی- محمدعرفان رفیعی

ادبیات فارسی با نقش دیرینه ای که در تشکیل فرهنگ و تمدن غنی کشورمان دارد، چه به صورت شفاهی و یا نوشتاری د اعصار و طبقات مختلف جامعه نقش حیاتی و حائز اهمیتی بر عهده داشته است.؛ به طوری که کودکان این مرز و بوم نیز از این میراث کهن بی نصیب نمانده و در طول قرون و اعصار مورد توجه واقع شده و در قاب نگاه نویسندگان و کارورزان ادبی همواره جایگاه حائز اهمیتی داشته اند.
به مناسبت هفته کتاب و کتاب خوانی، خبرنگار «وطن روز» به سراغ یکی از منتقدین و طراحان گرافیک کتاب های تصویری و کودکان رفته، تا دیدگاه وی را در خصوص هفته کتاب و کتابخوانی و اهمیت آن در جامعه فرهنگی ایران، جویا شود.
سحر ترهنده، متولد ۱۳۵۶ تهران و دارای مدرک کارشناسی ارشد مولتی مدیا و گرافیک از دانشگاه ساندرلند انگلستان است. وی از جمله پژوهشگران، منتقدین ادبیات و از طراحان گرافیک کتاب های تصویری و کودکان است که در سال ۲۰۱۲ به عنوان داور جایزه جهانی «هانس کریستن اندرسن» انتخاب شد. جایزه ای که معتبرترین جایزه ادبی و هنری در حوزه ادبیات کودک است. ترهنده در طول سال ها فعالیت، مقالات و نقدهای بسیاری در حوزه تصویرگری و گرافیک تالیف و از منتقدین اصلی جریان گرافیک در حوزه کتاب های تصویری به شمار می آید. وی هم اکنون عضو هئیت مدیره شورای کتاب کودک است و همچنین مدیریت بخش کودکان و نوجوانان انتشارات فاطمی را نیز بر عهده دارد.
ترهنده در بخش اول گفت‌وگو و در پاسخ به پرسش خبرنگار «وطن روز» در خصوص اهمیت کتاب و کتاب خوانی گفت: اینکه اهمیت کتاب و کتاب خوانی در چیست، بحث بسیار گسترده ای به شمار می‌رود، اما اگر در حوزه کتاب های کودکان و نوجوانان بخواهم به این پرسش پاسخ دهم باید بگویم: دانشمندان سال هاست به اثبات این نظریه رسیده اند که وقتی مادر باردار است، باید مطالعه کتاب و قصه گفتن برای فرزندش را شروع کند، که این مسئله دلایل مختلفی از جمله آنکه شنیدن یک قصه از زبان مادر به نوعی احساس امنیت در فرزند ایجاد می کند و همچنین به ایجاد آشنایی کودک با صدای والدین کمک می کند و مهمتر از همه آنکه کودک به مرور با تخیل، دایره واژگان مختلف و موضوعات گوناگون آشنایی پیدا می کند و اولین امکان آشنایی کودک با جهان هنر و ادبیات، کتاب ها هستند که می‌توانند باعث رشد، شناخت، عاطفه، کلام و دایره واژگان کودکان شوند؛ موضوعی که بسیاری از روانشناسان و جامعه شناسان به اثبات آن پرداخته و این نشان از اهمیت کتاب و کتابخوانی دارد که در طول زمان رشد و نمو کودکان می تواند بسیار موثر واقع شود.
مطالعه کتاب در طول زمان رشد کودکان بسیار موثر است چرا که مفاهیم مختلف اجتماعی را به وی آموزش میدهد. کتاب های داستانی باعث می شوند که کودکان، جهان پیرامون خود را از دید افراد مختلف بررسی کنند و بتوانند با راوی داستان همزاد پنداری کنند. داستان می تواند کودک را با حقوق خود و اطرافیان آشنا کند و درک متقابلی را در ناخودآگاه نسبت به موضوعات مختلف به دست دهد. اما به طور کلی اهمیت کتاب می تواند در همدلی، درک متقابل و مدارا باشد، چرا که هر یک از ما فرصت تجربه چندین باره زندگی را نداریم و این کتاب ها و قصه ها هستند که می توانیم با مطالعه آن هزاران هزار مسئله مختلف را تجربه کنیم و بسیاری از مفاهیم اجتماعی را فراگیریم. کتاب و کتاب خوانی علاوه بر منافع فردی که برای هر انسانی از زمان طفولیت تا پیری دارند، منافع اجتماعی مهمی نیز به همراه دارد. جامعه کتاب خوان، جامعه خرد ورزی است، جامعه همدلی است، جامعه ای است که یاد می گیرد از زاویه دید دیگران نیز به جهان بنگرد. وقتی بخشی زیادی از یک جامعه کتاب خوان باشند، آن جامعه پر از آرامشی است که از هیجانات اجتماعی به دور است.
این منتقد ادبی در ادامه به جایگاه سرانه مطالعه در کشور پرداخت و گفت: اینکه چرا سرانه مطالعه در کشور پایین است، عوامل تفاوتی دارد. یکی از آن ها اینکه ما جامعه شفاهی هستیم و همواره در طول تاریخ ادبیات ما به صورت شفاهی و سینه به سینه و نسل به نسل منتقل شده است. اما مطالعه و کتاب خواندن یک فرهنگ است و این فرهنگ نیاز به سیاست گذاری های کلان اجتماعی دارد که مردم را به کتاب و کتاب خوانی تشویق کنند. اما امروزه با مشکلات فراوان اقتصادی کتاب نیز از سبد خرید خانواده هایی که در تهیه ارزاق روزانه با مشکل رو به رو شده اند، حذف شده و امری غیر عادی و لوکس به شمار می آید. بسیاری از خانواده ها در تامین روزمره گی های خانواده دچار بحران و مشکل شده اند و توان خرید کتاب آن هم با قیمت هایی که روز به روز در حال افزایش است را برای کودکان و نوجوانان خود ندارد. اما به هرحال باید این موضوع به نوعی در جامعه فرهنگ سازی شود تا خانواده ها نیز در کنار سبد خرید ارزاق، سبد خرید کتاب نیز به همراه داشته باشند چرا که مطالعه کودکان و نوجوان بسیار امر مهم و حائز اهمیتی است. انتقاد به حوزه رسانه نیز وارد است زیرا تبلیغ کتاب که غذای روح و پرورش دهنده ذهن کودکان ماست در رسانه های جمعی نمود ندارد.
این منتقد همچنین افزود: می توان گفت در بحث فرهنگ سازی کتاب و کتاب خوانی در این سال ها کم کاری شده و تمام فعالیت هایی که در مسیر این هدف در مقاطع مختلف به وقوع پیوسته نیز سیر نزولی داشته و چندان رو به رشد حرکت نکرده است. جای تاسف است که در جامعه ۸۰ میلیونی ما، کتاب هایی منتشر می شوند که تیراژ ۳۰۰ نسخه ای یا نهایت ۵۰۰ نسخه ای دارند و این در مقایسه با تعداد کودکان و نوجوانان این سرزمین عدد بسیار ناچیزی است. گاهی ناشران خصوصی نیز به چاپ هزار یا نهایت ۲ هزار نسخه کتاب در حوزه کودک و نوجوان می پردازند که متاسفانه باید بگویم آن تعداد کتاب چاپ شده هم گاهی سال ها در انبار ناشر باقی می ماند، زیرا خریداری نیست و این معظل بسیار مهمی است و رفع آن تنها با فرهنگ سازی و تبلیغات گسترده در جامعه امکان پذیر است. موضوع دیگر می توان به بحث کتابخانه های عمومی و کتابخانه های آموزشگاهی اشاره کرد که موضوع بسیار مهمی است، چرا که بعضی از خانواده ها واقعاً قدرت خرید و تهیه کتاب را ندارد و ما با احداث این کتابخانه های پویا و به روز می توانیم کتاب را در اختیار آن دسته از کودکان و نوجوانان مشتاق و علاقه مند قرار دهیم.
سحر ترهنده در ادامه به نقش حمایتی وزارت ارشاد از کتاب و کتاب خوانی اشاره کرد و افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد خوشبختانه در هر حال حمایت هایی از تولیدکنندگان عرصه کتاب دارد. بخشی از این حمایت ها به صورت خرید کتاب است، که توسط هئیتی کتاب ها بررسی می شوند و دستور خرید آن ها از تولید کنندگان صادر می شود و بخش دیگر تعلق یارانه به کتاب فروشی ها است. به هر حال این حمایت ها صورت میگیرد اما در نوع خود کافی نیست و می تواند بیش از این ها باشد.
ترهنده در بخشی از صحبت های خود به موضوع راهکار های پیشنهادی برای برون رفت از کاهش سرانه مطالعه اشاره کرد و گفت: مهمترین اتفاق می تواند موضوع راه اندازی مجدد کتابخانه های مدارس باشد. این حرکت می تواند نشان دهنده اهمیت کتاب و کتاب خوانی به صورت عملی در سیستم آموزشی ما باشد. از دیگر راه های برون رفت معظل کاهش سرانه مطالعه می توان به موضوع تبلیغات اشاره کرد، که امیدوارم این موضوع توسط رسانه ملی با تولید برنامه های مختلف در حوزه کتاب و کتاب خوانی بیش از پیش پیگیری شود و این مهم به وقوع بپیوندند. در کنار این پیشنهاد ها امیدوارم که راجع به قیمت کاغذ و کتاب نیز تصمیم جدی صورت بگیرد و با کنترل قیمت آن خانواده ها نیز به خرید کتاب و کتابخوانی تشویق شوند.
اسحر ترهنده در پایان گفت وگو لیستی از کتاب های پیشنهادی خود به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی ارائه و گفت: اگر بخواهم برای هفته کتاب و کتاب خوانی اثری معرفی کنم، حتماً کتابی خواهد بود که موضوع اصلی آن «خواندن» است. کتاب «دختری که می خواست کتاب ها را نجات بدهد» و کتاب دیگری به نام «حق دارم کودک باشم» از جمله آثار ارزشمند و مهمی است که معتقدم تمام کودکان و نوجوانان این سرزمین باید آنها را مطالعه کنند.

استفاده از خبر با ذکر منبع بلامانع است

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

پایگاه خبری، تحلیلی وطن روز