شما اینجا هستید

اقتصادی » دورکاری یا کم کاری؟

گروه اقتصادی- نفیسه زمانی‌نژاد

با وجود فواید دورکاری و طرح مباحث فراوان در رابطه با مزایای این شیوه کاری، برخی از مدیران با ناراضی بودن از اجرای دورکاری، این روش را باعث کاهش نرخ بهره وری می دانند.
شعار در خانه بمانیم، از روزهای پایانی سال گذشته شروع شد و همین رویکرد باعث تغییرات زیادی برای کسب‌وکارها و مشاغل گوناگون شد. چرا که سازمان‌ها و مشاغل مختلفی برای حفظ سلامت کارکنانشان و ممانعت از توقف کار، از فرصت دورکاری استفاده کردند.
در واقع تعطیلی موقت کارخانه‌ها و ادارات به دلیل افزایش شیوع ویروس کرونا باعث ایجاد مشکلاتی شد و در پی آن تعدادی از کسب‌وکارها برای ارائه خدمات و حفظ مشتریان خود، با استفاده از فضای مجازی سعی به حفظ ادامه کار نمودند، که این روش نه‌تنها مورد استفاده مشاغل اداری قرار گرفت، بلکه فعالانی چون مدیران باشگاه‌های ورزشی و آموزشی هم در دوران محدودیت‌ها با تهیه ویدیوهای آموزشی آنلاین به فعالیت خود ادامه دادند.
دراین میان عده‌ای بر این باورند که پس از پشت سر گذاشتن دوران شیوع ویروس کرونا، اگر مشتریان به این روش‌های آنلاین عادت کرده باشند، دیگر بازگشت به روال قبل آسان نخواهد بود و کسب‌وکارهای این‌چنینی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
و برخی دیگر هم دورکاری را آغازی برای تغییر و تحولاتی در چگونگی فعالیت‌ها عنوان می‌کنند، تا جایی که در شرایط عادی هم می‌توان از این شیوه بهره‌مند شد. و البته شواهدی هم وجود که ثابت می‌کند دورکاری برخلاف باور عده ای، می‌تواند باعث افزایش بهره‌وری شود، درصورتی که با ساز وکارهای صحیح وقانونمند همراه باشد.

*مزایا و معایب دورکاری
ارتقاء بهره‌وری، افزایش ساعت حضور افراد در کنار خانواده، کاهش هزینه‌های دولت و بهبود وضعیت ترافیک از جمله اصلی‌ترین اهدافی است که برای دورکاری تعریف می‌شود. و دربرابر هم آماده نبودن زیرساخت‌ها، اعمال سلیقه دستگاه‌ها در اجرای دورکاری و روشن نبودن وظایف دور کاران باعث خروج این طرح از ۴ هدف اصلی خود می‌شود.
حتی اتحادیه جهانی کار از راه دور، هشدار داده که با وجود مزایای سیستم کار از راه دور، با مدیریت غلط، دورکاری نه‌تنها مفید نخواهد بود بلکه می‌تواند موجب کاهش بهره‌وری کارمندان و انزوای بیشتر آنان شود. بر اساس این نظریه وظایف هر یک از کارمندان در روزهای دورکاری باید به‌طور دقیق به‌وسیله سرپرست یا مدیر مربوطه تعریف شود تا دچار سردرگمی نشوند.
طبق تحقیق گروهی از محققان دانشگاه پنسیلوانیا تحت عنوان مقاله‌ای با نام: خوبی‌ها، بدی‌ها و ناشناخته‌های دورکاری، که به وسیله انجمن روانشناسان آمریکا به چاپ رسیده، کارکردن یک یا دو روز در هفته در منزل می‌تواند موجب افزایش انگیزه و بهره‌وری کارمندان شود، اما در صورت استمرار شرایط دورکاری، با کاهش روابط و معاشرت اجتماعی میان کارکنان مجموعه‌های شغلی، این امر نتیجه عکس داشته و علاوه بر کاهش بهره‌وری نیروی کار، آثار منفی روحی و روانی به دنبال خواهد داشت.
به‌عنوان‌مثال شرکت چینی، سازنده تلفن با توجه به جذب سرمایه و پیش‌بینی‌هایی که کرده بود، فکر می‌کرد سال ۲۰۲۰ برایش بهترین سال خواهد بود و فروشش ۲ برابر خواهد شد. اما با شیوع ویروس کرونا، این شرکت هم مانند سایر شرکت‌های چینی تعطیل شد و کارمندان خود را وادار کرد تا از خانه کار کنند که همین اتفاق باعث کاهش شدید میزان تولید و فروش آن شد.
همچنین بر اساس آمار بلومبرگ، ارزش معاملات انجام‌شده در ابتدای سال ۲۰۲۰، نصف ارزش معاملات انجام‌شده در ابتدای سال گذشته بوده است. به نظر می‌رسد گسترش و شیوع ویروس کرونا روی مدل‌های کسب‌وکار جدید، مثل فضاهای اشتراکی کاری هم تأثیر فراوانی گذاشته است. در سال‌های گذشته به دلیل افزایش هزینه‌های اجاره و خرید دفتر کار، شاهد افزایش فضاهای اشتراکی بودیم. اما حالا به دلیل ویروس کرونا، تقریباً این فضاها خالی‌شده‌اند. به‌این‌ترتیب دورکاری مشکلات خاص خودش را هم دارد و تبدیل‌شدن فرایند کاری یک شرکت به شیوه دورکاری بدون ایراد نیست.

*هنوز سازوکارهای دورکاری فراهم نشده است
در رابطه با مزایا و مشکلات دورکاری مرجان طاهرزاده، کارشناس امور اداری به «وطن روز» می‌گوید: به دلیل تنوع مشاغل، ایجاد شرکت‌های نوپا، افزایش هزینه‌های کار حضوری و… در دولت‌های قبلی بر شیوه دورکاری تأکید شده بود ولی چندان جدی گرفته نشد. تا آنکه با ورود ویروس کرونا کسب‌وکارهایی مجبور به استفاده از دورکاری برای وقفه نیفتادن در چرخه فعالیت خود شدند.
وی تصریح می‌کند: معمولاً چنین تصور می‌شود که با قطع ارتباط اجتماعی و چهره به چهره، کارکنان توانایی صحیح و به موقع انجام کارهای محول شده را نخواهند داشت. حتی در زمان‌هایی هم گفته می‌شود دورکاری به معنای تعطیلی کامل یک کارمند است، اگرچه تمام مسئولیت خود را هم از خانه به انجام رساند. و می‌افزاید: درحالی‌که این شیوه در تعدادی از شرکت‌های موفق کشورهای پیشرفته، سال‌ها است که در حال انجام است. براین اساس موفقیت دورکاری در وهله نخست بستگی به فرهنگ‌سازی و سپس مربوط به فراهم سازی زیر ساخت های مناسب است.
به گفته این کارشناس ناگفته نماند که فواید حضور اجتماعی و فعالیت در جمع را نمی‌توان انکار کرد، چراکه با قرار گرفتن در محل کار، قطعاً انگیزه فعالیت افزایش خواهد یافت و معاشرت با همکاران خود بر تجربه‌های کاری می‌افزاید. اما قابل‌ذکر است که فعالیت‌هایی را می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب از هر دو طریق انجام داد، بدون آنکه مشکلی برای کارمند و کارفرما به وجود آید.
این کارشناس بیان می‌کند: حال بحثی که مطرح و باعث نگرانی عده‌ای از کارفرمایان شده، آنکه در کشور ما باوجود گذشت چند ماه از اجرای شیوه دورکاری برای بخشی از کارکنان هنوز هم شرح وظایف شفافی برای این گروه اعمال نشده است. به گفته این کارشناس، همین سردرگمی باعث شده که دور کاران به‌جای صرف زمان برای وظیفه کاری خود به موارد دیگر هم بپردازند. درحالی‌که هدف از دورکاری به وجود آوردن شرایط و فرصت جدید برای رسیدگی به امورات دیگر نیست و این موضوع باعث دور شدن این شیوه کاری از اهداف اصلی شده است. وی تاکید می‌کند: ایجاد چنین معضلاتی به دلیل آماده نبودن زیرساخت‌های لازم دورکاری و عدم فرهنگ‌سازی مناسب است.
طاهر زاده توضیح می‌دهد: آماده نبودن زیرساخت‌ها به این معنا است که به‌عنوان ‌مثال افرادی که دورکاری می‌کنند نیازمند اینترنت باکیفیت، خط تلفن، رایانه و شاید لوازم دیگری مثل پرینتر، اسکنر و… هستند. که کمتر کارفرمایی چنین ملزوماتی را برای کارمند خود تهیه‌کرده است.
و ادامه می‌دهد: فقدان فرهنگ‌سازی نیز یعنی آنکه افرادی با ترجیح منافع فردی به‌جای منافع سازمانی در دوران دورکاری، به کم‌کاری روی آورده‌ واز کیفیت کاری خود کاسته‌اند. درصورتی‌که چنین شیوه کاری برای بخشی از مشاغل بسیار مناسب است، اما همان‌گونه که اشاره شد زیر ساخت های اجرای آن آماده نیست و اکنون هم پس از چند ماه شرایط لازم و کافی برای اجرای صحیح دورکاری فراهم نشده است.

*کاهش دستمزدها
بحث دیگری که در رابطه با مشکلات دورکاری مطرح است، کاهش دستمزدها است که کارگران بخش خصوصی از آن گلایه‌مند شده‌اند. اقدامی که خلاف قانون است و باید با متخلفان برخورد شود.
دراین‌باره ناصر چمنی، عضو شورای عالی کار، اظهارمی کند: آن‌طور که شنیده ‌شده، متأسفانه برخی از کارفرمایان به بهانه دورکاری و اینکه افراد به‌صورت ناقص کار می‌کنند، دستمزدی کمتر از حداقل‌های قانونی به کارگران پرداخت می‌کنند، یا اینکه از پرداخت حق بیمه‌ شانه خالی می‌کنند. این در حالی است که دورکاری یا شیفت بندی شدن کارگران به دلیل شیوع ویروس کرونا اصلاً نمی‌تواند عاملی برای کاهش دستمزد باشد؛ دورکاری هم کار روزانه محسوب می‌شود و کارفرما موظف است حقوق کارکنان خود را با رعایت تمامی مؤلفه‌های حقوق همچون بن کارگری، حق مسکن، حق اولاد و… واریز کند.
گفتنی است که برخی از کارفرمایان از هر شرایطی بیشترین بهره را می‌گیرند و اکنون ‌که شیوع ویروس کرونا عرضه و تقاضای بازار کار را بیش‌ازپیش به هم زده، به بهانه‌های مختلف از حقوق کارگران کم می‌کنند و بیش از وجود ضعف‌های قانونی، ضعف در اجرای قانون مشکل‌ساز شده است. بنابراین در شرایط کنونی بازرسی‌های کار باید افزایش یابد و در صورت شکایت کارگران باید روند رسیدگی سریع بوده و آن‌ها را گرفتار بروکراسی نکند.

*عصر جدیدی از روابط کاری
باوجود مشکلات ناشی از دورکاری، مشخص شد این شیوه کاری علاوه بر ایجاد نارضایتی برای کارفرما، باعث بی‌عدالتی‌هایی هم برای پرداخت دستمزدهایی شده که پرداخت کامل آن‌ها نیز در این شرایط اقتصادی کفاف گذران معیشت را نمی‌دهد.
اینگونه که گروهی دورکاری را فرصتی مناسب برای شانه خالی کردن از تکالیف و وظایف کاری خود دانسته‌ و گروهی دیگر هم دورکاری را راهکاری برای کاهش دستمزدها و پرداختی های کارکنان خود و حتی تعدیل آن‌ها اطلاق می‌کنند.
و این درحالی است که باوجود تجربه دورکاری و پناه بردن به فضای مجازی در شرایطی خاص، شاید این روش کاری برای همیشه ماندگار و ‌عصر جدیدی از روابط کاری به وجود آید و لازم است مسئولان و مدیران، تغییراتی در دیدگاه‌های خود نسبت به مدل‌های کاری به وجود آورند و قطعاً مهم‌ترین پیامد مثبت این شیوه، صرفه‌جویی اقتصادی خواهد بود.

استفاده از خبر با ذکر منبع بلامانع است

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

پایگاه خبری، تحلیلی وطن روز